Blog Thông tin pháp luật
Trẻ em, vị thành niên, thành niên khác nhau thế nào?
Thông tin tra cứu theo văn bản đang có hiệu lực, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể.
Trả lời nhanh
Trẻ em là người dưới 16 tuổi, người chưa thành niên là người chưa đủ 18 tuổi, người thành niên từ đủ 18 tuổi trở lên. Vì vậy người 16, 17 tuổi không còn là trẻ em nhưng vẫn chưa thành niên. “Vị thành niên” là cách nói đời thường, không phải thuật ngữ của Bộ luật Dân sự.
Trẻ em, người chưa thành niên và người thành niên khác nhau thế nào?
Ba khái niệm do hai đạo luật khác nhau định nghĩa, với hai mốc tuổi khác nhau: 16 và 18.
| Thuật ngữ | Độ tuổi | Văn bản định nghĩa |
|---|---|---|
| Trẻ em | Dưới 16 tuổi | Điều 1 Luật Trẻ em 2016 |
| Người chưa thành niên | Chưa đủ 18 tuổi | Khoản 1 Điều 21 Bộ luật Dân sự 2015 |
| Người thành niên | Từ đủ 18 tuổi trở lên | Khoản 1 Điều 20 Bộ luật Dân sự 2015 |
Hai mốc tạo ra một khoảng đệm: người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi không còn thuộc định nghĩa trẻ em tại Điều 1 Luật Trẻ em nhưng vẫn là người chưa thành niên theo Bộ luật Dân sự. Đây là chỗ nhiều bài viết gộp nhầm, cho rằng trẻ em là người dưới 18 tuổi.
Việt Nam khác chuẩn quốc tế ở mốc này. Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em coi trẻ em là người dưới 18 tuổi, trừ khi luật quốc gia công nhận thành niên sớm hơn. Khi thông qua Luật Trẻ em năm 2016, Quốc hội đã cân nhắc nâng tuổi trẻ em lên dưới 18 nhưng quyết định giữ mốc dưới 16.
“Vị thành niên” trong luật và trong đời sống
Bộ luật Dân sự không định nghĩa “vị thành niên”; thuật ngữ pháp lý là “người chưa thành niên”, tức người chưa đủ 18 tuổi. “Vị thành niên” vẫn được dùng trong đời sống, báo chí và y tế, với phạm vi tuổi thay đổi tùy ngữ cảnh. Hồ sơ, thủ tục nên dùng “người chưa thành niên” kèm điều luật cụ thể.
Các luật chuyên ngành cũng lấy mốc 18 tuổi. Bộ luật Lao động 2019 gọi người lao động dưới 18 tuổi là “người lao động chưa thành niên” (Điều 143).
Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024, hiệu lực từ 1/1/2026, điều chỉnh toàn bộ hoạt động tư pháp hình sự với người dưới 18 tuổi: phạm tội, bị buộc tội, là bị hại hay người làm chứng. Luật đặt ra biện pháp xử lý chuyển hướng, thủ tục tố tụng, thi hành án và tái hòa nhập riêng cho nhóm này.
Thanh niên có giống thành niên không?
Không. Thành niên là tư cách pháp lý có từ đủ 18 tuổi; thanh niên là nhóm tuổi 16–30 theo Luật Thanh niên 2020. Hai nhóm chồng lên nhau ở khoảng 18–30 tuổi. Người 16–17 tuổi là thanh niên nhưng chưa thành niên; người 31 tuổi thì ngược lại.
Cùng một độ tuổi, mỗi văn bản gọi một tên
- Trẻ em: dưới 16 (Luật Trẻ em 2016)
- Người chưa thành niên: dưới 18 (BLDS 2015)
- Người thành niên: từ đủ 18 (BLDS 2015)
- Thanh niên: 16–30 (Luật Thanh niên 2020)
- Trẻ em: dưới 18 (Công ước LHQ)
- Vị thành niên: 10–19 (WHO)
- Thanh niên: 15–24 (LHQ)
- Luật Việt Nam – chưa đủ tuổi
- Luật Việt Nam – từ 16/18 tuổi
- WHO, Liên Hợp Quốc
Đối chiếu ba độ tuổi 15, 17 và 19
Cùng một người có thể đồng thời thuộc nhiều nhóm, tùy văn bản đang xét:
| Khái niệm | 15 tuổi | 17 tuổi | 19 tuổi |
|---|---|---|---|
| Trẻ em (Luật Trẻ em, dưới 16) | Có | Không | Không |
| Người chưa thành niên (BLDS, dưới 18) | Có | Có | Không |
| Người thành niên (BLDS, từ đủ 18) | Không | Không | Có |
| Thanh niên (Luật Thanh niên, 16–30) | Không | Có | Có |
| Trẻ em (Công ước LHQ, dưới 18) | Có | Có | Không |
| Vị thành niên (WHO, 10–19) | Có | Có | Có |
| Thanh niên (LHQ, 15–24) | Có | Có | Có |
Người 17 tuổi là ca rõ nhất: không còn là trẻ em theo luật Việt Nam, nhưng vẫn là trẻ em theo Công ước Liên Hợp Quốc, đồng thời là thanh niên theo Luật Thanh niên.
Quyền tự giao dịch của người chưa thành niên
Bộ luật Dân sự chia người chưa thành niên thành ba nấc, mỗi nấc được tự quyết một phạm vi giao dịch khác nhau:
| Độ tuổi | Giao dịch dân sự |
|---|---|
| Chưa đủ 6 tuổi | Do người đại diện theo pháp luật xác lập, thực hiện |
| Từ đủ 6 đến chưa đủ 15 tuổi | Cần người đại diện đồng ý, trừ giao dịch phục vụ sinh hoạt hằng ngày phù hợp lứa tuổi |
| Từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi | Tự xác lập, trừ giao dịch liên quan đến bất động sản, động sản phải đăng ký và giao dịch khác mà luật yêu cầu người đại diện đồng ý |
| Từ đủ 18 tuổi | Người thành niên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự (trừ trường hợp luật định khác) |
Các mốc tuổi khác, như được lái xe, kết hôn, làm căn cước, đi nghĩa vụ quân sự, được tập hợp ở trang các mốc tuổi theo pháp luật.
“Từ đủ 18 tuổi” được tính từ ngày nào?
Từ đúng ngày sinh nhật lần thứ 18, không phải từ 1/1 của năm tròn 18. Người sinh 20/8/2008 trở thành người thành niên ngày 20/8/2026; trước đó vẫn là người chưa thành niên dù năm nay trừ năm sinh đã ra 18. Muốn biết chính xác số tuổi tại một ngày bất kỳ, dùng công cụ kiểm tra số tuổi của bạn.
Nhóm tuổi theo WHO và Liên Hợp Quốc
WHO dùng “adolescents” cho nhóm 10–19 tuổi, “youth” cho 15–24 và “young people” cho 10–24; Liên Hợp Quốc dùng 15–24 tuổi cho “youth” khi thống kê. Các nhóm này phục vụ chương trình y tế, giáo dục, không quyết định quyền hay trách nhiệm pháp lý của ai ở Việt Nam.
Chính Liên Hợp Quốc cũng ghi rõ không có định nghĩa quốc tế duy nhất cho “thanh niên”.
Câu hỏi thường gặp
Từ bao nhiêu tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự?
Người từ đủ 16 tuổi chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ trường hợp Bộ luật Hình sự quy định khác. Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng thuộc các tội liệt kê tại khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017).
Người chưa thành niên có được lập di chúc không?
Người từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi được lập di chúc nếu cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý; người dưới 15 tuổi thì không (Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015).
Nguồn tham khảo
- Luật Trẻ em số 102/2016/QH13, Điều 1 (hiệu lực từ 1/6/2017).
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, Điều 20 và Điều 21.
- Luật Thanh niên số 57/2020/QH14, Điều 1.
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, Điều 143.
- Luật Tư pháp người chưa thành niên số 59/2024/QH15, hiệu lực từ 1/1/2026.
- VietnamPlus (TTXVN), tin “Quốc hội quyết định giữ nguyên độ tuổi trẻ em là dưới 16 tuổi” khi thông qua Luật Trẻ em 2016.
- Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em, Điều 1. WHO: Adolescent health. Liên Hợp Quốc: định nghĩa “youth”.
- Văn bản được rà soát hiệu lực ngày 1/10/2026.